Czym jest przebodźcowanie?
Każdy z nas codziennie jest bardzo aktywny. Nadmiar obowiązków, zabieganie, mnóstwo otaczających nas przedmiotów, często interaktywnych, natłok wiadomości, dodatkowo dostymulowywanie telewizorem, komputerem, tabletem, telefonem, czy radiem, zaburzenia w rutynie dnia, powodują, że nas mózg jest bardzo aktywny.
Musi przetwarzać mnóstwo informacji, którymi jest bombardowany. To z kolei wpływa na nasz układ nerwowy, który cały czas pracuje na wysokich obrotach.
Intensywny dzień ma często niestety swoje negatywne konsekwencje. Zbyt duża ilość różnego rodzaju bodźców takich jak: światło, hałas, dyskomfort cieplny, natłok informacji, powoduje, że nie jesteśmy w stanie przyjmować
i analizować więcej informacji. Stajemy się rozdrażnieni, nie możemy skupić się na tym, co robimy. Oczywiście to, ile bodźców jest w stanie przyswoić nasz układ nerwowy, jest sprawą indywidualną.
Nie tylko my – dorośli – aktywnie spędzamy dzień. Dzieci od momentu pobudki rozpoczynają swój bardzo intensywny dzień, który jest przepełniony nie tylko zabawą, ale i poznawaniem otaczającego świata, doświadczaniem go, zapoznawaniem się z zobowiązującymi regułami, doskonaleniem swoich różnych umiejętności, itp. Dziecko, które uczy się dopiero wszystkiego, cały czas musi analizować, przetwarzać
i przyswajać informacje, które do niego docierają. Podkreślić tutaj należy, że dziecko, którego układ nerwowy jest podatny na zmęczenie, szybciej męczy się niż w przypadku osoby dorosłej, a tym samym szybciej ulega nadmiarowi bodźców. To, podobnie jak u osób dorosłych, wiąże się z konsekwencjami. Dziecko ten natłok bodźców też odreagowuje. Niestety pod względem emocjonalnym dzieci zwłaszcza najmłodsze nie są ustabilizowane. Często nie radzą sobie z emocjami, co uzewnętrznia się płaczem, rozdrażnieniem, krzykiem, itp.
Jak rozpoznać przebodźcowane dziecko?
Przebodźcowane dziecko często jest nadmiernie pobudzone, niespokojne i impulsywne. Objawy mogą obejmować trudności z koncentracją, drażliwość, płaczliwość, a także problemy z zasypianiem i spokojnym snem. Przebodźcowanie wynika z nadmiaru bodźców sensorycznych, takich jak hałas, światło czy tłum. Pomocne mogą być techniki wyciszania, np. stworzenie cichej przestrzeni, użycie kocyka obciążeniowego lub zabaw sensorycznych.
Jak zachowuje się przebodźcowane dziecko?
Woreczki sensoryczne o różnej fakturze wpływają korzystnie na układ nerwowy dzieci.
Dzieci przebodźcowane bardzo często:
- są płaczliwe, rozdrażnione, marudne,
- są niespokojne,
- reagują często krzykiem, atakami złości,
- ciężko jest im się uspokoić, nawet przy wsparciu drugiej osoby,
- Trudność w skupieniu się, skoncentrowaniu za nadaniu.
- Nadpobudliwość- Dzieci przebodźcowane często wykazują nadmierną energię i impulsywność. Mogą być niespokojne, trudno jest im usiedzieć w jednym miejscu np. podczas prac zerówkowych czy lekcji w szkole.
- Nadwrażliwość sensoryczna- Tak, jak wspomniałam powyżej: przebodźcowane dzieci mogą być nadwrażliwe na bodźce z otoczenia, takie jak hałas, światło, zapachy czy inne intensywne wrażenia zmysłowe. To może prowadzić do frustracji, a nawet bólu głowy czy nawracających migren.
- Zmiany nastroju- Nadmiernie obciążone bodźcami dzieci mogą mieć problemy z emocjami. Dziecko przestymulowane może wykazywać wahania nastroju, objawy lękowe czy przygnębienie.
- przebodźcowanie widoczne jest także podczas snu. Takim dzieciom trudność sprawia zaśnięcie, a sam sen jest bardzo niespokojny, powiązany z wybudzaniem się,
Jak wyciszyć dziecko nerwowe?
Oto skuteczne techniki wyciszania dziecka:
- Stworzenie cichej przestrzeni – kącik wyciszenia z poduszkami lub namiotem.
- Masaż relaksacyjny – delikatne wałkowanie i dociskanie ciała.
- Zabawy sensoryczne – użycie woreczków sensorycznych lub tub relaksacyjnych.
- Otulanie kocem obciążeniowym – poprawia poczucie bezpieczeństwa.
- Ćwiczenia oddechowe – nauka spokojnego oddychania z rodzicem.
- Stworzenie rodzinnej rutyny i tytuałów- Stwórzcie rodzinny plan dnia
i tygodnia. Stała rutyna daje spokój i poczucie bezpieczeństwa. Dziecko, które wie jaki jest plan i wymagania wobec niego, czuje się pewnie. Włączcie do planu dnia małe rytuały, takie jak codzienne rano przygotowywanie zdrowego śniadania, picie zdrowych szotów, czy wieczorna bajka przed snem.
- Wspieraj Aktywność Fizyczną- Regularna aktywność fizyczna pomaga rozładować napięcia i nadmiar energii. Znajdź aktywności, które są zabawą — jazda na rolkach, hulajnoga, rower, a może spacery na świeżym powietrzu?
- Postawcie na zdrową dietę- Bogata w miedź pasta z nerkowców, cynk z orzeszków ziemnych i migdałów, magnez i omega-3 z zimnotłoczonych olejów (np. Olej dla uczniów), witamina C zawarta w soku z rokitnika i zakwasie z buraka… To tylko początek listy zdrowych produktów, które warto włączyć do diety. Odpowiednie odżywianie ma ogromne znaczenie dla funkcji mózgu. Do diety dziecka produkty bogate w witaminy (owoce, warzywa) i zdrowe tłuszcze, takie jak olej lniany, orzechy włoskie i laskowe.
Te techniki pomagają zredukować przebodźcowanie i zapewnić dziecku komfort w trudnych chwilach.
Dlaczego wyciszanie dziecka jest to ważne w rozwoju?
Dzieci przestymulowane często nie radzą sobie ze swoimi emocjami, potrzebują wsparcia, aby dojść do równowagi, do swojej kondycji. Dlaczego jest to ważne? Zrelaksowane dziecko, będzie potrafiło regulować swoje emocje. Będzie potrafiło radzić sobie ze swoim pobudzeniem czy złością. Takie wyciszenie ma także wpływa na umiejętność koncentrowania się nie tylko na kolejnych zadaniach, które są przed dzieckiem stawiane, ale i na tym, co się do niego mówi.
W przypadku, gdy zauważymy, że dziecko jest przestymulowane, przebodźcowane warto w pierwszej kolejności zminimalizować nadmiar bodźców. Warto tutaj wyłączyć telewizor, różnego rodzaju monitory, usunąć z pola widzenia interaktywne zabawki. Warto także zakończyć zabawę, w której w danym momencie dzieci wykazywały aktywność. Doskonale sprawdza się tutaj zmienienie otoczenia, czyli przejście do innego pomieszczenia, najlepiej takiego, gdzie panuje półcień, jest cicho. Jeśli nie mamy takiej możliwości, warto w danym pomieszczeniu mieć stworzony kącik do wyciszania.Część dzieci uwielbia w takich momentach otulić się kocykiem, przytulić misia, położyć się na miękkich poduszkach. W wyciszeniu dzieci doskonale sprawdzają się także różnego rodzaju sensoryczne klepsydry, w które dziecko jest w stanie wpatrywać się przez dłuższą chwile, czy świetlne pomoce, chociażby latarka, w której światło rzucane na ścianie, dziecko chętnie się wpatruje. Także różnego rodzaju gniotki, układanki, sensoryczne zabawki o różnej fakturze wpływają korzystnie na układ nerwowy dzieci. Dla niektórych dzieci w takich sytuacjach zbawienny będzie ruch skupiony na dźwiganiu, przepychaniu, turlaniu, ugniataniu ciała i masażu. Nie bójmy się sięgnąć po tę formę wyciszenia.
Czym są kąciki wyciszenia?
Każde dziecko czasem potrzebuje zregenerować się, odpocząć od nadmiaru bodźców, którymi jest bombardowane w ciągu dnia. Odczuwa potrzebę odcięcia się od tego, co go otacza.
Powyżej wspomniałam, że doskonałym sposobem na wyciszenie dziecka jest zmiana otoczenia na takie, które będzie ciche, w którym nie będzie nadmiaru bodźców.
Niestety nie zawsze mamy możliwość wygospodarować takie pomieszczenie czy to
w domu, czy żłobku, przedszkolu. Tutaj doskonale sprawdzą się u młodszych dzieci domki, namioty, które oprócz zalet edukacyjnych (w zależności od wyposażenia), sprzyjają wyciszeniu. Taki domek, namiot zaopatrzony dodatkowo w miękkie poduszki, pluszaki, gniotki, itp., w którym panuje półcień, w którym są wyeliminowane zbędne bodźce dźwiękowe, sprzyja wyciszeniu.
Taki kącik staje się miejscem odpoczynku, chwilą wytchnienia
i regeneracji sił w czasie intensywnego dnia.
W końcu może to być azyl, rodzaj „kącika adaptacyjnego” dla dzieci, które potrzebują czasu na przystosowanie się do nowego otoczenia.
Aby kącik wyciszenia był jeszcze bardziej efektywny, warto wyposażyć go dodatkowo w przedmioty, które sprzyjają odreagowaniu i uspokojeniu. Oczywiście to, co wpływa na dziecko i na jego relaksowanie się zależy od indywidualnych predyspozycji danego dziecka, dlatego w zanadrzu warto mieć przygotowane różne elementy, które w zależności od dziecka, wkładamy do takiego kącika.
Z doświadczenia wiem, że w bazie takich pomocy relaksacyjnych znaleźć mogą się:
�� różnego rodzaju gniotki, gluty czy squishi do ściskania,
�� popity,
�� miękkie poduszki, worki sakko (jeśli wielkość domku nam na to pozwala),
�� kocyki,
�� piłeczki do masażu, czy z różnymi wypustkami,
�� woreczki o różnej fakturze i wypełnieniu,
�� sensoryczne klepsydry, gdzie wolno przelewa się kolorowa woda,
�� papier (doskonale sprawdzi się tu gazeta) do targania,
�� podświetlane sztalugi do rysowania,
�� tuby sensoryczne,
�� zdrapki, wodne malowanki,
�� przeplatanki, itp.
Chcesz stworzyć w domu kącik do czytania, relaksu, wyciszenia. Kącik, który będzie zaciszem od zgiełku codziennych zajęć dzieci. Kącik, który równocześnie będzie rozwijać wyobraźnię i kreatywność dzieci, postaw na „domki”, namioty. Dzięki nim osiągniesz 100% efekt wyciszenia.
Wskazówki:
- Gdy zauważysz, że dziecko jest przebodźcowane, nie radzi sobie ze swoimi emocjami, zminimalizuj ilość bodźców w jego otoczeniu.
- Stwórz dzieciom miejsce do zatrzymania się na chwilę, odreagowania, wyciszenia.
- Zapewnij dziecku w zasięgu ręki przedmioty, które pomogą mu zredukować negatywne emocje.
- Chcesz wiedzieć, co według dzieci powinno się w takim kąciku znaleźć, zapytaj dzieci. Wykorzystaj ich pomysły.
Opracowała
Ewelina Skrzek-psycholog,
diagnosta i terapeuta Si